JAK-inhibitoren

Wat doen JAK’S in ons lichaam?

Janus kinase-eiwitten (JAK’s) zijn een familie van vier eiwitten die betrokken zijn bij de signaaloverdracht van verschillende ontstekingsprocessen die een rol spelen bij immuunziekten zoals inflammatoire darmziekten (IBD).

JAK-inhibitoren

JAK-inhibitoren zijn geneesmiddelen die de werking van deze eiwitten (JAK’s) in het lichaam blokkeren. Het zijn kleine chemische moleculen die werken binnen de ontstekingscel waardoor ze de werking van één of meerdere JAK-eiwitten afremmen. Hierdoor daalt de aanmaak van ontstekingsfactoren. Doordat ze werken in de ontstekingscel hebben ze een effect op verschillende ontstekingen tegelijkertijd. Hierdoor kunnen ze op een krachtige manier de ontsteking in de darm aanpakken. 

Er zijn 3 verschillende JAK’s goedgekeurd in Europa voor de behandeling van colitis ulcerosa.

Voor de opstart 

• controle op (in)actieve tuberculose via een mantoux test (onderhuidse prik in de voorarm) of IGRA test (bloedname)
• radiografie van de longen
• virale status: via een bloedname kijken we of je voldoende antistoffen hebt tegen Hepatitis B en C (geelzucht), CMV, EBV en of je deze virale infecties hebt doorgemaakt 
• als je rookt, raden we aan om rookstopbegeleiding te volgen aangezien roken bij IBD-patiënten de ziekte kan doen toenemen
• bij colitis ulcerosa plannen we voor de start van de behandeling een linkercoloscopie in. Dit is een kijkonderzoek van de laatste 30-40 cm van je darm. Dit onderzoek gebeurt meestal zonder verdoving en de voorbereiding hiervan zijn 2 cleen lavementen die je thuis 1,5u en 1u voor het onderzoek gebruikt. Dit onderzoek is noodzakelijk voor de terugbetaling van het medicijn. De coloscopie wordt rond week 10 opnieuw gedaan om de terugbetaling te krijgen.
• bij crohnpatiënten vragen we vooraf een stoelgangstaal om je calprotectine te bepalen. Dit geeft een graad van aantasting van je darm weer.

De opstart

1. Upadacitinib (Rinvoq)
   Deze behandeling is goedgekeurd voor de ziekte van crohn en colitis ulcerosa. De aanvalsdosis bedraagt 45mg 1x per dag gedurende 8 weken voor colitis ulcerosa (deze kan eventueel nog eens 8 weken worden verlengd indien onvoldoende effect), 12 weken voor de ziekte van crohn. Van zodra de ziekte onder controle is, schakel je over naar een lagere dosis, dit kan 30 mg of 15 mg zijn 1x per dag.
2. Filgotinib (Jyseleca)
   De aanvalsdosis bedraagt 200mg 1x per dag gedurende 10 weken. Bij een goed effect wordt deze dosis als onderhoudsdosis verder gegeven. Zonder effect na 22 weken stoppen we de behandeling.
3. Tofacitinib (Xelkjanz)
   - Dit was de eerste JAK-inhibitor die werd goedgekeurd voor patiënten met colitis ulcerosa.
   - De aanvalsdosis bedraagt 10 mg 2x per dag gedurende 8 weken. De onderhoudsdosis verder 5mg 2x per dag. Bij onvoldoende respons kan de aanvalsdosis nog 8 weken langer worden gegeven. Als er na 16 weken geen effect is, moet de behandeling worden gestopt.
   - Er bestaat een risico op interactie met andere geneesmiddelen met eventuele dosisverlaging tot gevolg. 

Een behandeling met JAK-inhibitoren kan in België enkel bij patiënten die minstens 2 maanden een ander (biologisch) geneesmiddel hebben genomen met onvoldoende effect of met nevenwerkingen.

Bij 65+ers, rokers, patiënten met risico’s op hart- en vaatziekten, patiënten met kanker mag deze medicatie enkel worden voorgeschreven als er geen ander alternatief is.

Risico’s worden voor de start van de behandeling besproken. 

Mogelijke nevenwerkingen

• verhoogde vatbaarheid voor infecties, voornamelijk infecties van de bovenste luchtwegen.
• zona (advies voor vaccinatie tegen Varicella Zoster virus met Shingrix)
• cardiovasculaire nevenwerkingen (infarct, diep veneuze trombose en longembolie), vooral bij patiënten met onderliggend al een vasculair risicoprofiel.
• kanker: een verhoogd risico op huidkanker

Vaccinaties 

Voor de start raden we aan om volgende vaccinaties in orde te brengen:

• hepatitis B
• pneumokokken
• jaarlijkse griepspuit
• vaccinatie tegen Varicella Zoster Virus met Shingrix
• eventueel covidvaccin
• tijdens de behandeling mogen er geen levende vaccins meer worden toegediend (rotavirus, gele koorts). Als je een van deze vaccins wenst, moet die worden geplaatst voor de start van de behandeling.