Wie denkt aan het mortuarium huivert misschien een beetje. Op televisie spelen er zich wel vaker de akeligste scènes af. Maar zet die beelden gerust uit je hoofd, want de warmte van Vitaz voel je tot in ons mortuarium. Al jarenlang zorgt logistiek assistent Dirk Daeleman er voor de overledenen en hun dierbaren. Nu hij op pensioen gaat, geeft Dirk ons een blik achter de schermen.
“Ik denk dat veel mensen een verkeerd beeld hebben van een ziekenhuismortuarium. Ze denken dat overledenen hier in de koeling worden gelegd en dat het gedaan is. Wij doen zoveel meer dan dat”, zegt Dirk. Als een van onze patiënten overlijdt, zijn Dirk en zijn collega Tamara bij de eersten die een telefoontje krijgen. “Op sommige afdelingen doen de verpleegkundigen de eerste voorbereidingen. Dan wordt het lichaam naar het mortuarium gebracht. Anderzijds krijgen wij vaak de vraag om naar de afdeling te gaan. Daar helpen we de verpleegkundigen mee ontlasten. Dat appreciëren ze wel.”
“Op de kamer maken we de overledene klaar voor het afscheid. We zorgen er bijvoorbeeld voor dat de mensen mooi opgemaakt zijn. Al bij al duurt dat gewoonlijk toch drie kwartier. Voor de familie is een afscheid op de kamer aangenamer dan in het mortuarium. Daar ligt de patiënt in het bed, wat het sterkst lijkt op hun laatste herinnering. We zorgen er altijd voor dat het lijkt alsof hun geliefde slaapt. Dat is het mooiste beeld dat we hen nog kunnen geven.”
Van autosector tot zorg
Werken in het mortuarium is geen alledaagse job. Wat heb je gestudeerd?
Dirk: “Voordat ik hier 12 jaar geleden startte, heb ik 29 jaar als onderhoudstechnicus gewerkt bij een groot autobedrijf. Nadat het failliet ging, deed ik een beroepentest. Daaruit bleek dat werken in de zorg ook wel iets voor mij was. Op mijn 48ste heb ik besloten om een jaar terug te gaan studeren. Zo heb ik alsnog een diploma als zorgkundige behaald.”
Wauw… wat een verrassende wending! Ben je meteen daarna bij ons gestart?
“Ik ben hier inderdaad begonnen als logistiek assistent Patiëntentransport. In het begin bracht ik enkel patiënten naar hun afspraken of terug naar de afdeling. Dat doe ik nu nog altijd in combinatie met het mortuarium. Ik vind het een hele boeiende job. Ik kom overal en kan iedereen helpen. Door de jaren heen heb ik hier zeer veel mensen leren kennen.”
Hoe is die combinatie met het mortuarium tot stand gekomen?
“Acht jaar geleden is me gevraagd of ik het mortuarium erbij wou nemen. Ik kreeg de vraag omdat ik in mijn vrije tijd al ging helpen bij een begrafenisondernemer. Daardoor wist men dat ik ervoor geschikt was, want een job als deze kan niet iedereen.”
"Zelfs een kussen of een dekentje kunnen
een grote emotionele waarde hebben"
Rituele wassingen
Jij hebt contacten met verschillende betrokken partijen. Met wie werk jij zoal samen?
“In het mortuarium sta ik eigenlijk altijd alleen, want mijn collega Tamara werkt op andere dagen. Toch communiceren we goed. We zijn heel respectvol naar elkaar toe en naar de families van onze overleden patiënten, uiteraard. Verder werken we veel samen met de begrafenisondernemers die de lichamen komen ophalen. Met de overheden brengen we de nodige administratie in orde. We hebben ook contacten met de verschillende geloofsgroepen. In het ziekenhuis vinden we het belangrijk dat de afdelingen weten dat ze tijdens onze openingsuren altijd mogen bellen. Daar werken we vooral met de verpleegkundigen samen. Al dat sociale contact ga ik binnenkort wel missen.”
Vertel eens wat meer over de contacten met de geloofsgroepen. Wat moeten we ons daarbij voorstellen?
“Er gebeuren soms rituele wassingen in het mortuarium. Die worden uitgevoerd door de geloofsgroep, niet door ons. Bij de moslimgemeenschap is dat bijvoorbeeld door de imam. Wij moeten wel goed weten wat bij welke religie mag en wat zeker niet mag. Dat heb ik met de jaren geleerd. Gaandeweg heb ik de gemeenschappen steeds beter leren kennen. De verstandhouding zit gelukkig goed.”
Luisterend oor
Jij ontmoet dierbaren op hun moeilijkste momenten. Hoe ga je daarmee om?
“In een mortuarium moet je goed kunnen luisteren. Hier sta je mensen bij op een moment dat ze het echt nodig hebben. Bijvoorbeeld bij een miskraam word ik door moslimouders meestal gevraagd om erbij te blijven. Dan ben ik er voor de ouders en geef ik hen steun. Die kleine dingen zijn heel belangrijk.
Dierbaren uiten hun verdriet vaak als ze komen groeten. Dan vertellen ze het levensverhaal van de overledene. Soms vraagt de familie nog naar een ring, een ketting of een horloge. Zelfs een kussen of een dekentje kunnen een grote emotionele waarde hebben. We gaan er altijd naar op zoek. Als we daarna mogen bellen om te zeggen dat we het hebben gevonden, geeft dat veel voldoening. Op het moment dat het wordt opgehaald, komen er meestal ook levensverhalen naar boven. Daar moeten we allemaal heel respectvol mee omgaan.”
Ook voor de collega’s ben je een luisterend oor.
“Dat klopt, ja. Soms komen de verpleegkundigen na een overlijden even naar me toe met hun verhaal. Zeker als het om een zwaar overlijden ging. Een luisterend oor bieden, is dan wel nodig. In het leven is het voor iedereen belangrijk om afscheid te kunnen nemen. Dat heeft corona nog duidelijker gemaakt. Zeker in die periode hebben ze me vaak bedankt om te luisteren.”
"Het is een job waar je veel voldoening uit haalt
en waarin je veel waardering krijgt."
Met hart en ziel
Hoe was het om in de coronatijd in het mortuarium te werken?
“Dat was een hele zware periode. Het was zo druk dat we begrafenisondernemers moesten vragen om zo snel mogelijk langs te komen. De lijkzakken moesten dicht blijven. Daardoor kon ik geen gezicht meer kleven op de namen van de overledenen. Dat voelde zo onpersoonlijk aan. Ik vond het vreselijk. Zodra ze binnenkwamen, moesten we de kist al ontsmetten. Wij droegen toen ook een masker, shield en schort. Dierbaren belden ons om te vragen of ze alstublieft nog konden komen groeten. Maar dat mocht niet meer. Zoiets moeten overbrengen… dat was enorm zwaar. Dat heb ik nadien toch nog moeten verwerken.”
Toch is het een job die je al die jaren met veel liefde en toewijding hebt gedaan.
“Dit is een job die je met hart en ziel moet doen. Anders hou je het niet vol. Ik heb het ook altijd met hart en ziel gedaan, vooral voor de nabestaanden. Dit is het laatste dat je iemand kan geven. Het is een job waar je veel voldoening uit haalt en waarin je veel waardering krijgt. Dat merk ik zowel bij de families en bij onze collega’s, maar ook bij de begrafenisondernemers. Zij zijn ons enorm dankbaar, want we doen hier al veel voor hen.”
De dienst Patiëntentransport zoekt nog versterking van een halftijds logistiek assistent. Ben of ken jij de geknipte kandidaat? Bekijk de vacature.
