Wat kun je zelf doen?
Kortademigheid is het gevoel dat je moeilijk of onvoldoende lucht krijgt. Het kan voorkomen bij verschillende longaandoeningen, zoals COPD, astma en longfibrose. Ook bij inspanning, warmte, stress of een luchtweginfectie kun je kortademig worden.
Kortademigheid kan een beangstigend gevoel geven. Gelukkig zijn er verschillende manieren om je ademhaling beter onder controle te krijgen en dagelijkse activiteiten gemakkelijker uit te voeren.
Tips en tricks
🧘 Neem de juiste houding aan
Wanneer je kortademig wordt, kan een rechtzittende of licht voorovergebogen houding helpen om gemakkelijker te ademen.
- Zit je op een stoel? Zet je voeten iets uit elkaar en steun met je ellebogen op je knieën.
- Zit je op bed? Ga rechtop zitten en steun met je armen op een kussen op je schoot of op een tafel.
- Sta je recht? Leun licht voorover en steun met je handen op een stevig oppervlak, zoals een aanrecht of tafel.
- Lig je in bed? Verhoog je bovenlichaam met kussens of kies een houding waarin je het gemakkelijkst ademt.
Ontspan je schouders en nek. Probeer niet geforceerd diep in te ademen.
💨 Adem rustig uit met getuite lippen
Wanneer je kortademig bent, kun je het gevoel hebben dat je niet voldoende lucht krijgt. Probeer dan je ademhaling te vertragen.
- Adem rustig in door je neus.
- Tuit je lippen alsof je zachtjes een kaars laat flikkeren.
- Adem langzaam uit door de kleine opening tussen je lippen.
- Forceer je ademhaling niet en probeer de lucht niet volledig uit je longen te persen.
Deze techniek kan helpen om je ademhaling beter te controleren. Oefen ze ook op momenten waarop je niet kortademig bent, zodat je ze gemakkelijker kunt toepassen wanneer je benauwd wordt.
🚶 Stop even en verdeel je inspanningen
Wanneer je kortademig wordt tijdens een activiteit, hoef je niet altijd onmiddellijk volledig te stoppen met bewegen. Vertraag, neem zo nodig rust en hervat de activiteit wanneer je ademhaling weer voldoende hersteld is.
- Wandel op je eigen tempo en vermijd haast.
- Verdeel grotere activiteiten over verschillende momenten.
- Wissel inspanning af met rust.
- Adem uit tijdens een inspanning, bijvoorbeeld wanneer je rechtstaat of een trede opstapt.
- Probeer je adem niet in te houden wanneer je iets optilt of vooroverbuigt.
🚿 Douchen en aankleden
Wassen en aankleden kunnen behoorlijk wat energie vragen, zeker wanneer je jouw armen boven je hoofd houdt of langdurig rechtstaat.
- Neem voldoende tijd en vermijd haast.
- Ga indien mogelijk zitten tijdens het wassen en aankleden.
- Leg vooraf je kleding, handdoek en verzorgingsproducten klaar.
- Gebruik eventueel een douchekruk.
- Adem rustig door tijdens de inspanning.
- Plan deze activiteiten op een moment waarop je doorgaans de meeste energie hebt.
🧹 Voorkom onnodige inspanning
Kleine aanpassingen kunnen ervoor zorgen dat je minder snel buiten adem raakt.
- Leg spullen die je vaak gebruikt binnen handbereik.
- Vermijd onnodig bukken, reiken en tillen.
- Doe huishoudelijke taken zo veel mogelijk zittend.
- Neem rust voordat je volledig uitgeput bent.
- Gebruik indien nodig een rollator of ander hulpmiddel na advies van je zorgverlener.
- Vraag hulp voor activiteiten die je te veel inspanning kosten.
💨 Jouw inhalator: gebruik hem correct
Gebruik je inhalatiemedicatie? Een correcte inhalatietechniek is belangrijk om het geneesmiddel voldoende diep in je luchtwegen te krijgen.
- Gebruik je onderhoudsmedicatie zoals voorgeschreven.
- Gebruik je kortwerkende luchtwegverwijder wanneer je kortademig wordt.
- Hou je voorgeschreven noodmedicatie gemakkelijk bereikbaar.
- Laat je inhalatietechniek regelmatig controleren door je arts of inhalatieverpleegkundige.
- Verander je medicatie of dosering niet op eigen initiatief.
Helpt jouw gebruikelijke medicatie onvoldoende of heb je steeds vaker noodmedicatie nodig? Neem dan contact op met je zorgverlener.
💧 Last van slijmen?
Wanneer je veel slijmen ophoest, kan dit je ademhaling extra bemoeilijken.
- Neem een comfortabele, rechtzittende houding aan.
- Probeer slijmen op te hoesten zonder jezelf volledig uit te putten.
- Drink voldoende, tenzij je arts je een vochtbeperking heeft opgelegd.
- Bespreek aanhoudende problemen met het ophoesten van slijmen met je arts of kinesitherapeut.
Een kinesitherapeut kan je technieken aanleren om slijmen gemakkelijker te verwijderen.
🏠 Zorg voor een aangename omgeving
Warmte, koude, rook en sterke geuren kunnen bij sommige mensen kortademigheid uitlokken of verergeren.
- Verlucht je woning regelmatig.
- Vermijd tabaksrook, stof, parfum en prikkelende schoonmaakproducten als je merkt dat ze je klachten verergeren.
- Bescherm je neus en mond bij koud of winderig weer met een sjaal.
- Vermijd grote hitte en plan inspanningen op warme dagen bij voorkeur op koelere momenten.
- Een ventilator die zachtjes lucht over je gezicht blaast, kan verlichting geven.
🧠 Probeer rustig te blijven
Kortademigheid kan angst veroorzaken. Angst en spanning kunnen op hun beurt het gevoel van benauwdheid versterken.
- Stop even met je activiteit en neem een comfortabele houding aan.
- Richt je aandacht op een rustige, ontspannen uitademing.
- Probeer je schouders en nek te ontspannen.
- Zoek afleiding door bijvoorbeeld naar rustige muziek te luisteren.
- Vraag iemand in je omgeving om rustig bij je te blijven als je je onzeker voelt.
Ademhalingsoefeningen en ontspanningstechnieken kun je leren bij een kinesitherapeut of tijdens een longrevalidatieprogramma.
🟢🟠🔴 Wanneer moet je hulp zoeken?
🟢 Groen: je gebruikelijke toestand
Jouw ademhaling is zoals je gewend bent en je gebruikelijke activiteiten lukken.
Blijf je medicatie gebruiken zoals voorgeschreven, blijf bewegen binnen je mogelijkheden en pas bovenstaande tips toe wanneer je kortademig wordt.
🟠 Oranje: je bent kortademiger dan gewoonlijk
Je merkt bijvoorbeeld dat je meer kortademig bent bij dagelijkse activiteiten, vaker moet rusten, meer noodmedicatie nodig hebt of dat je gebruikelijke behandeling minder goed helpt. Neem contact op met je arts of behandelende dienst wanneer je klachten aanhouden of toenemen.
🔴 Rood: dringend hulp nodig
Bel onmiddellijk 112 bij ernstige of plotselinge ademnood, wanneer je nauwelijks kunt spreken door ademtekort, blauwe of grijze lippen krijgt, bewustzijnsproblemen ervaart of ernstige pijn op de borst hebt.
Wacht niet af of de klachten vanzelf verdwijnen en rijd niet zelf naar het ziekenhuis.
Nog 5 kleine tips die een verschil kunnen maken
- Leg je dagelijkse benodigdheden binnen handbereik.
- Neem voldoende tijd voor afspraken en verplaatsingen, zodat je je niet hoeft te haasten.
- Oefen de ademhalingstechniek met getuite lippen ook wanneer je niet kortademig bent.
- Houd bij welke situaties je kortademigheid uitlokken, zodat je jouw activiteiten hieraan kunt aanpassen.
- Vraag je arts naar longrevalidatie als kortademigheid je dagelijkse leven steeds meer beperkt.
