Tips bij kortademigheid

Door recht of licht voorovergebogen te zitten kunnen de ademhalingsspieren beter functioneren.

Zit je in bed of op de rand van het bed?
Neem een rechtzittende of licht voorovergebogen houding aan. Steun met je armen op een kussen (of eventueel op een tafel) en steun met beide voeten op de grond.
Zit je op een stoel?
Neem een rechtzittende of licht gebogen houding aan met je voeten wijd uit elkaar en je ellebogen rustend op je knieën.
Lig je in bed?
Ga dan op de meest comfortabele zijde liggen. In extreme gevallen kan buikligging zelfs verlichting opleveren, hoewel dit tegennatuurlijk lijkt.

Als je zuurstof gebruikt: schakel deze dan aan op het voorgeschreven debiet. Controleer het debiet en de aansluiting. Check of het toestel goed werkt door de uiteinden van de bril even af te klemmen. Wanneer je de druk opheft, hoor je een luchtverplaatsing. Wanneer dit niet het geval is, controleer je alle connecties. In nood kan je de contactgegevens van de leverancier raadplegen en contact opnemen.
Gebruik indien nodig je voorgeschreven kortwerkende luchtwegverwijdende medicatie. Puffs of verneveling zoals Ventolin®, Atrovent®, Airomir®, Salbutamol®, Duovent® of Combivent® zijn mogelijk.
Probeer fluimen zoveel mogelijk op te hoesten met zo min mogelijk inspanning. Bij taaie fluimen kun je slijmoplossende middelen (bruistablet of verneveling) gebruiken op voorschrift van de arts. Als je regelmatig last hebt om fluimen op te hoesten, kan de arts je eventueel ademhalingskinesitherapie voorschrijven. De gebruikte zakdoeken werp je steeds in de vuilbak en je ontsmet de handen na het weggooien van de zakdoek.
Maak gebruik van pursed lips breathing:
Adem rustig in via de neus.
Klem de lippen zachtjes op elkaar (getuite lippen) en blaas langzaam en gelijkmatig uit via de kleine opening van de lippen. Laat de uitademing driemaal zolang duren als de inademing. Indien deze techniek niet gekend, is het aangeraden je te wenden tot de inhalatie- en respiratie verpleegkundige.
Tijdens momenten van kortademigheid probeer je best zo weinig mogelijk te spreken of te bewegen.
Probeer afleiding te zoeken zoals een boek lezen, puzzel oplossen, televisie of radio opzetten…
Verlucht de kamer regelmatig zodat zuurstofrijke lucht kan binnenstromen.
Een ventilator opzetten kan helpen. Ga niet voor de directe luchtstroom zitten.

Tips bij dagelijkse activiteiten

Zorg voor een constante temperatuur van 18-21° C in alle kamers. In een koude kamer verbruikt u veel meer energie om u te verwarmen.

Tips rond warme dagen kan je terugvinden op https://warmedagen.be
Tips rond allergenen vind je op https://airallergy.sciensano.be
Als je zuurstof gebruikt: hou je zuurstofbril of -masker zoveel mogelijk op tijdens het wassen en aankleden.
Neem voldoende tijd en las zo nodig rustpauzes in.
Doe zoveel mogelijk zittend, hiermee bespaar je energie. Zet bijvoorbeeld een krukje in de douche en plaats een stoel in de keuken.
Gebruik je armen maximaal als steun: bijvoorbeeld steun met je armen op de lavabo of op je knieën tijdens het wassen.
Neem een douche in plaats van een bad. Douchen kost minder energie dan in en uit het bad stappen.
Zorg ervoor dat alles op voorhand binnen handbereik staat.
Buk en grijp zo min mogelijk. Plaats bijvoorbeeld je schoenen op een verhoog.
Zorg voor een vaste volgorde bij het wassen en aankleden. Een zekere routine geeft meer rust en vraagt minder energie.
Vermijd spannende kledij.
Gebruik bij je persoonlijke verzorging maar pas ze aan zo nodig: geen prikkelende producten zoals haarlak, aftershave of parfum.
‘Pursed lips breathing’ is aan te raden bij kortademigheid en tijdens inspanning zoals de trap opgaan of zich aankleden. Zie hierboven voor meer informatie.
Gebruik eventueel een rollator of rolstoel om je te verplaatsen.
Ondersteuning in de thuiszorg kan je dagelijkse activiteiten verlichten. Er bestaan verschillende diensten en middelen waarvoor ook een financiële tegemoetkoming is voorzien: thuisverpleging, kinesitherapie, huishoudelijke ondersteuning, maaltijden aan huis, hulpmiddelen zoals looprek, rolstoel, ziekenhuisbed, aanpassingen in en rond het huis: onder andere traplift, aanpassingen aan wc en douche.

Je komt mogelijk ook in aanmerking voor een financiële tegemoetkoming voor zorg bij chronische ziekten. Bespreek dit tijdig met je verpleegkundige, kinesitherapeut of sociaal assistent zodat zij je kunnen bijstaan bij de administratieve kant. Om in aanmerking te komen voor een financiële tegemoetkoming voor het revalidatieprogramma, dien je via de longarts doorverwezen te worden naar een revalidatiearts.

Voor meer informatie over de longrevalidatie verwijzen wij je graag door naar onze pagina over COPD en het belang van beweging of op www.trev.be waar je het programma kan downloaden.

Houding en ademhalingsoefeningen

De meest aangewezen houding bij acute kortademigheid is rechtzittend of licht voorovergebogen, in bed, op de rand van het bed of op een stoel, terwijl de armen en de voeten steunen op bijvoorbeeld de knieën of een kussen.

Je zult zelf ervaren welke houding voor jou het meest comfortabel is. Zo kun je bijvoorbeeld bij het opklimmen van de trappen een trede nemen en de andere voet bijtrekken op dezelfde trede. Als je kortademigheid ervaart tijdens het winkelen, kun je bijvoorbeeld even op het winkelwagentje steunen en rusten.

Ademhalings- en ontspanningsoefeningen kunnen je helpen om je ademhaling beter te controleren en zodoende de angst bij een aanval van kortademigheid te verminderen. Deze oefeningen kunnen aangeleerd worden door een ergo– en kinesitherapeut in ons longrevalidatieprogramma.

Omgevingstemperatuur

Koude of droge lucht rechtstreeks inademen via de mond stimuleert de hoestreflex en kan overgevoeligheidsreacties uitlokken, waardoor kortademigheid ontstaat of toeneemt. Bij koud of winderig weer kun je je best beschermen met een warme jas, sjaal en hoofdbedekking.

Het inademen van droge lucht vermindert de trilhaarfunctie van de bovenste luchtwegen en longen waardoor slijmen minder goed kunnen opgehoest worden. Het bevordert ook de vorming van slijmproppen. Daarom is een luchtbevochtiger aan te raden wanneer de verwarming opstaat. Afhankelijk van het toestel, kan het onderhoud anders zijn. Hygiëne en onderhoud is een belangrijk facet in je totaalzorg. Net als voeding en beweging.

Vermijd echter ook een te vochtige omgeving want dit is ook nadelig voor je ademhaling.

Een koele omgeving met een zachte luchtbeweging is het meest comfortabel wanneer je last hebt van kortademigheid.

Inhalatietherapie

Kortwerkende luchtwegverwijdende medicatie zorgt ervoor dat je kortademigheid vermindert of verdwijnt.

Langwerkende luchtwegverwijders en corticoïden ondersteunen de longen en kunnen zo de ernst en de frequentie van de kortademigheid verminderen en een opstoot voorkomen. Het is heel belangrijk dat je het inhalatiesysteem en de inhalatiemedicatie op een correcte manier en op de voorgeschreven tijdstippen gebruikt. Bij verkeerd gebruik, heeft de medicatie weinig of geen effect.

Bij twijfel kun je een afspraak inplannen bij onze inhalatieverpleegkundige.

Zuurstoftherapie

Wanneer de arts zuurstof als thuisbehandeling voorschrijft, is het belangrijk dat je het medisch voorschrift nauwgezet opvolgt (aantal liter zuurstof per minuut en aantal uren per dag). Zuurstof is niet verslavend, maar als je te weinig of te veel zuurstof gebruikt, kan dit leiden tot sufheid en bewusteloosheid. Het aantal liter zuurstof per minuut mag dus alleen verhoogd of verlaagd worden op advies of in samenspraak met je arts.

Rookstop

Roken veroorzaakt en/of verergert kortademigheid. Nadat je gestopt bent met roken vermindert of verdwijnt de kortademigheid in de meeste gevallen.

Als je zuurstof gebruikt is roken, naast de nadelen voor je gezondheid en het risico op brandwonden, ook erg nadelig voor het effect van je therapie. Rookwaren bevatten namelijk koolstofmonoxide (CO) wat een grotere aantrekkingskracht heeft voor hemoglobine (bloedcellen) dan zuurstof. Hierdoor wordt geen maximum effect van zuurstof bereikt.

Praktisch

De inhalatie– en respiratieverpleegkundige neemt contact op met jou en spreekt een tijdstip af om een consult aan te bieden. Een consult duurt ongeveer 30 minuten.

Hoogdringendheid

Indien de inhalatieverpleegkundige niet bereikbaar is en er is sprake van hoogdringendheid, kan je je wenden tot de huisarts of de huisarts van wacht.

Indien de situatie levensbedreigend is, verwijzen we je door naar de spoed.
Bij voorkeur heb je een verwijsbrief bij van de huisarts of huisarts van wacht voor je je aanmeldt op de dienst spoedgevallen.
Indien de situatie zo dringend is dat er geen tijd te verliezen is, dan bel je het nummer 112.

Levensbedreigende situaties zijn bijvoorbeeld:

meer kortademig zijn dan anders en de voorgeschreven noodinhalator geen soelaas brengt
geen volzinnen kunnen spreken
gedaald bewustzijn
pijn op de borst
bloeding
verhoogde lichaamstemperatuur bij kankerpatiënten (> 38.5)
of een combinatie van de opgesomde voorbeelden

Alle stappen staan vermeld op je longactieplan dat je meekrijgt na een consult bij de inhalatie- en respiratieverpleegkundige. Het longactieplan bewaar je bij voorkeur in je portefeuille zodat je het steeds kan raadplegen en/of aanbieden aan alle betrokken gezondheidsmedewerkers.